Od 24 marca 2009 r. wchodzi w życie większość przepisów ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (dalej: nowa ustawa o służbie cywilnej). Nowa ustawa powoduje utratę mocy m.in. ustawy z 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej (ustawa o służbie cywilnej) i ustawy z 24 sierpnia 2006 r. o państwowym zasobie kadrowym i wysokich stanowiskach państwowych.

Szef Służby Cywilnej zamiast Szefa Kancelarii

Nowa ustawa o służbie cywilnej zreorganizowała szczebel centralny służby cywilnej, stanowiąc, że centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach służby cywilnej jest Szef Służby Cywilnej. Podlega on bezpośrednio Prezesowi Rady Ministrów i jest przez niego powoływany spośród urzędników służby cywilnej, po zasięgnięciu opinii Rady Służby Cywilnej. Obsługę Szefa Służby Cywilnej zapewnia Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.

Dotąd obowiązująca ustawa o służbie cywilnej przewidywała realizację zadań z zakresu służby cywilnej z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów przez Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

Nowa ustawa o służbie cywilnej reguluje w przepisach przejściowych, że do czasu powołania Szefa Służby Cywilnej, jednak nie dłużej niż przez 3 miesiące od dnia jej wejścia w życie, zadania Szefa Kancelarii wykonuje Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

Nowy organ opiniodawczo-doradczy

Nowa ustawa o służbie cywilnej wprowadza działającą przy Prezesie Rady Ministrów Radę Służby Cywilnej, jako organ opiniodawczo-doradczy m.in. w:

• sprawach projektów aktów normatywnych dotyczących służby cywilnej,

• planu szkoleń centralnych,

• oceny przebiegu postępowań kwalifikacyjnych oraz

• projektu strategii zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej.

Rada Służby Cywilnej to organ złożony z 15 członków, powoływanych przez Prezesa Rady Ministrów, w tym 7 reprezentujących wszystkie kluby parlamentarne spośród posłów, senatorów lub osób niebędących parlamentarzystami oraz 8 członków, którzy posiadają wiedzę i doświadczenie gwarantujące prawidłowe funkcjonowanie Rady.

Sprecyzowanie stanowiska dyrektora generalnego urzędu

Dużym plusem nowej ustawy o służbie cywilnej jest uściślenie i ujednolicenie statusu stanowiska dyrektora generalnego urzędu poprzez wskazanie w art. 25 nowej ustawy o służbie cywilnej urzędów, w których tworzy się to stanowisko, jak również urzędów, w których nie tworzy się stanowiska dyrektora generalnego urzędu.

Nowa ustawa przewidziała, że stanowisko dyrektora generalnego urzędu tworzy się w:

• Kancelarii Prezesa Rady Ministrów,

• w urzędzie ministra,

• urzędzie przewodniczącego komitetu wchodzącego w skład Rady Ministrów,

• urzędzie centralnego organu administracji rządowej oraz

• w urzędzie wojewódzkim.

Zgodnie z nową ustawą o służbie cywilnej powyższego stanowiska nie tworzy się natomiast w:

• Komendzie Głównej Policji,

• Komendzie Głównej Państwowej Straży Pożarnej oraz

• Komendzie Głównej Straży Granicznej.

Oprócz określenia katalogu zadań dyrektora generalnego urzędu nowa ustawa wskazała, że podlega on bezpośrednio kierownikowi urzędu. Ustawa przewiduje też, że zadania przewidziane dla dyrektora generalnego urzędu w tych urzędach, w których nie powołuje się tego stanowiska, wykonują kierownicy urzędów.

Zmiany w naborze

Poza wprowadzeniem nowego, 4. rozdziału, dotyczącego obsadzania wyższych stanowisk w służbie cywilnej, należy uznać, że zasady przeprowadzania naboru w służbie cywilnej pozostały prawie takie same.

Różnicą, na którą należy zwrócić uwagę, jest wprowadzenie do nowej ustawy o służbie cywilnej przepisu, zgodnie z którym nabór kandydatów do korpusu służby cywilnej na stanowiska związane z obronnością kraju odbywa się z uwzględnieniem pierwszeństwa w zatrudnieniu przysługującego osobom zwolnionym z zawodowej służby wojskowej.

Kolejną nowością jest wprowadzenie krótszego terminu na składanie dokumentów, określonego w ogłoszeniu o naborze, w przypadku gdy rekrutacja odbywa się w celu zastępstwa nieobecnego członka korpusu służby cywilnej. Termin ten wynosi 5 dni od dnia opublikowania ogłoszenia w Biuletynie Kancelarii i jest wyjątkiem od ogólnego terminu 10-dniowego, który zawarty był również w poprzedniej ustawie.

W poprzedniej ustawie o służbie cywilnej nie było możliwości ponownego obsadzenia stanowiska pracy spośród kolejnych najlepszych kandydatów wyłonionych w naborze.

Nowym rozwiązaniem jest też zapis o konieczności umieszczania ogłoszenia o wolnych stanowiskach pracy w Biuletynie Kancelarii drogą elektroniczną za pomocą formularzy umieszczonych na jego stronach internetowych.

W protokole z przeprowadzonego naboru nowa ustawa o służbie cywilnej, oprócz wymogów określonych przez ustawę przed nowelizacją, nakazuje zamieszczać ponadto:

• liczbę nadesłanych ofert, w tym liczbę ofert niespełniających wymogów formalnych oraz

• skład komisji przeprowadzającej nabór.

Nowa ustawa uściśla także dane, jakie powinna zawierać informacja o wyniku naboru.

Nowością jest też możliwość zatrudnienia na wskazanych przez dyrektora generalnego urzędu, za zgodą Szefa Służby Cywilnej, stanowiskach pracy oprócz obywateli polskich, obywateli UE oraz innych państw, którym przysługuje prawo podjęcia zatrudnienia na terytorium RP. Dotąd w ramach służby cywilnej można było zatrudniać jedynie osoby posiadające polskie obywatelstwo.

Inne umowy na czas określony

Ustawa o służbie cywilnej sprzed nowelizacji przewidywała nawiązywanie stosunku pracy w służbie cywilnej na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony lub na czas określony, nie dłuższy niż 3 lata (w przypadku osób podejmujących pracę w służbie cywilnej po raz pierwszy, umowę o pracę poprzednia ustawa nakazywała zawierać na czas określony, nie dłuższy niż 3 lata).

Nowa ustawa o służbie cywilnej nie zawiera już ograniczenia czasowego umów zawieranych na czas określony, przewidując, że stosunek pracy pracownika służby cywilnej nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony lub na czas określony.

Ponadto, nowa ustawa stanowi, że umowa o pracę na czas nieokreślony może być zawarta z osobą, która otrzymała pozytywną pierwszą ocenę w służbie cywilnej, albo była zatrudniona w służbie cywilnej na podstawie umowy na czas nieokreślony lub na podstawie mianowania zgodnie z zasadami określonymi w ustawie z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych.

Brak terminu w przypadku osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę na czas określony nie dotyczy jednak osób podejmujących po raz pierwszy pracę w służbie cywilnej.

Zgodnie z nową ustawą przez osoby takie należy rozumieć osoby, które nie były zatrudnione w służbie cywilnej na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony albo nie były zatrudnione na czas określony 12 miesięcy i nie otrzymały pozytywnej pierwszej oceny w służbie cywilnej, albo nie są zatrudniane w służbie cywilnej na podstawie szczególnego trybu zawartego w art. 34 nowej ustawy o służbie cywilnej, dotyczącego osób zwalnianych z zawodowej służby wojskowej.

Zgodnie z nową ustawą z osobami podejmującymi po raz pierwszy pracę w służbie cywilnej zawiera się umowy o pracę na czas określony 12 miesięcy z możliwością wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy za dwutygodniowym wypowiedzeniem.

Zmiany w służbie przygotowawczej

Zmiany wprowadzone nową ustawą o służbie cywilnej dotyczą także służby przygotowawczej.

W ustawie sprzed nowelizacji służba przygotowawcza trwała nie dłużej niż 3 miesiące. Skierowanie przez dyrektora generalnego urzędu do odbycia służby przygotowawczej pracownika podejmującego po raz pierwszy pracę w służbie cywilnej było fakultatywne i uzależnione od konieczności takiego przeszkolenia ze względu na wiedzę i doświadczenie tej osoby.

Nowa ustawa o służbie cywilnej wprowadza obowiązek odbycia służby przygotowawczej przez osoby podejmujące po raz pierwszy pracę w służbie cywilnej.

Obowiązek odbycia służby przygotowawczej nie dotyczy jedynie absolwentów Krajowej Szkoły Administracji Publicznej. Nowa ustawa o służbie cywilnej przewiduje również możliwość zwolnienia z tego obowiązku osoby, której wiedza i umiejętności umożliwiają należyte wykonywanie obowiązków służbowych. Zwolnienie nie wyłącza konieczności zdania egzaminu, którym co do zasady kończy się odbywanie służby przygotowawczej.

Ustawodawca wydłużył termin odbywania tej służby. Służba przygotowawcza trwać będzie nie dłużej niż 4 miesiące i kończy się nie później niż z upływem 8 miesięcy od podjęcia pracy przez pracownika (art. 36 ust. 4 nowej ustawy o służbie cywilnej).

SPRAWA KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO W TRYBUNALE KONSTYTUCYJNYM

Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnie, czy Komisja Nadzoru Finansowego jest organem administracji rządowej.

Na wniosek Stowarzyszenia Absolwentów Krajowej Szkoły Administracji Publicznej Janusz Kochanowski Rzecznika Praw Obywatelskich zaskarżył do Trybunału Konstytucyjnego 2 przepisy czyli:

• art. 10 ust. 3 oraz

• art. 74 ust. 3 ustawy z 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (dalej: ustawa o nadzorze nad rynkiem finansowym)

- czy są zgodne z Konstytucją RP.

Od decyzji Trybunału Konstytucyjnego zależy, czy urzędnicy Komisji Nadzoru Finansowego (dalej: KNF) będą urzędnikami służby cywilnej, których prawa i obowiązki reguluje ustawa z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (dalej: ustawa o służbie cywilnej), czy tylko pracownikami w rozumieniu Kodeksu pracy.

To właśnie Konstytucja wprowadziła nakaz tworzenia i działania korpusu służby cywilnej we wszystkich urzędach administracji rządowej. Potwierdzają to ustawy o służbie cywilnej z 2006 r. oraz z 2008 r., która wejdzie w życie 24 marca 2009 r. Ustawa o służbie cywilnej przywraca możliwość tworzenia korpusu służby cywilnej przez pracowników zatrudnionych m.in. w urzędach centralnych organów administracji rządowej.

Obecna KNF, powstała z Komisji Papierów Wartościowych i Giełd oraz Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych, które były centralnymi organami administracji rządowej objętymi działaniem służby cywilnej. Ustawa o nadzorze nad rynkiem finansowym nie doprecyzowała statusu prawnego i organizacyjnego nowej instytucji finansowej. W opinii Rzecznika Praw Obywatelskich jest to jednak niewątpliwie centralny organ administracji rządowej, mimo że nie został tak określony w ustawie o służbie cywilnej.

Sygnatura akt K 2/09

Podstawy prawne:

• Ustawa z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505) - obowiązuje od 24 marca 2009 r.

• Ustawa z 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 170, poz. 1218; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. nr 157, poz. 976) - obowiązuje do 23 marca 2009 r.

• Ustawa z 24 sierpnia 2006 r. o państwowym zasobie kadrowym i wysokich stanowiskach państwowych (Dz.U. nr 170, poz. 1217; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. nr 98, poz. 634)

• Ustawa z 6 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (j.t. Dz.U. z 2001 r. nr 86, poz. 953; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. nr 157, poz. 976)